Menu

Tweede Wereldoorlog

Het Noord-Hollands Archief beschikt over diverse bronnen die dateren uit de Tweede Wereldoorlog, zoals foto’s, affiches, dagboekjes en oorlogskranten. Maar er zitten ook veel oorlogsgerelateerde stukken ‘verstopt’ in de archieven van overheidsinstellingen.

Netwerk Oorlogsbronnen

Het Noord-Hollands Archief is officieel deelnemer van het Netwerk Oorlogsbronnen (NOB). Dit samenwerkingsverband werkt aan een verbeterde digitale toegang tot de Nederlandse collectie over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust, in het toenmalige Koninkrijk der Nederlanden.

In het Netwerk Oorlogsbronnen zijn de bij Nederlandse archiefinstellingen aanwezige archieven en collecties met betrekking tot het nationaalsocialisme en de Tweede Wereldoorlog in relatie tot Nederland, Nederlands-Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen opgenomen. Ook de archieven en collecties van het Noord-Hollands Archief zijn onderzocht, en opgenomen in het Netwerk Oorlogsbronnen.

Zoeken in het Netwerk Oorlogsbronnen

In de zoekmachine van het Netwerk Oorlogsbronnen komen miljoenen bronnen over en uit de Tweede Wereldoorlog in Nederland samen. U kunt direct zoeken op woord in alle opgenomen beschrijvingen, maar u kunt ook op thema’s zoeken. U kunt bijvoorbeeld alle opgenomen archieven met het thema ‘illegaliteit’ of ‘propaganda’ terugvinden. U kunt ook zoeken op locatie, bijvoorbeeld naar alle archieven die iets met Noord-Holland te maken hebben. Bij ieder zoekresultaat kunt u bovenaan de pagina filters toepassen om uw resultaat te specificeren.

Bibliotheek

Naast het Netwerk Oorlogsbronnen, waarin voornamelijk archiefmateriaal is opgenomen, kunt u via de website van het Noord-Hollands Archief zoeken naar bibliotheek-, beeld- en filmmateriaal. Let hierbij op dat in de bibliotheekcatalogus niet alleen secundaire literatuur is opgenomen, maar ook zogenaamde ‘unica’. Hiertussen kunnen dagboekjes zitten of bijvoorbeeld strooibiljetten die tijdens de oorlog zijn uitgeworpen door geallieerde vliegtuigen. U kunt in de bibliotheekcatalogus onder andere zoeken op trefwoorden, bijvoorbeeld ‘NSB’ of ‘Haarlem; Tweede Wereldoorlog’.

Beeldbank en filmmateriaal

Beeldmateriaal kunt u digitaal terugvinden in de Beeldbank. U kunt hierin naast algemeen zoeken bijvoorbeeld gebruik maken van filters als plaatsnaam en straatnaam.

Vanaf september 2010 is in het kader van het landelijk project Oorlog in Blik een uitgebreid overzicht te vinden van films en geluidsfragmenten uit de Tweede Wereldoorlog over Nederland, Nederlands-Indië, Suriname en de Nederlandse Antillen. Ook het Noord-Hollands Archief beheert enkele filmbeelden uit de Tweede Wereldoorlog, die opgenomen zijn in dit overzicht. De filmbeelden zijn via de website van het project te bekijken.

Oorlogsdagboek van een zenuwarts

Een voorbeeld van oorlogsgerelateerd stuk zit in het archief van het Provinciaal Ziekenhuis Duin en Bosch in Castricum. Het gaat om een ‘journaal over het verblijf van patiënten en personeel op Groot-Graffel te Warnsveld, 1942-1945’. Duin en Bosch werd in juni 1942 op last van de Duitsers ontruimd, waarna 195 patiënten op Groot-Graffel werden ondergebracht. Zenuwarts Marius Johan ten Raa hield van deze episode een dagboek bij, waaruit veel schrijnende gebeurtenissen naar voren komen. Patiënten en personeel kregen bijvoorbeeld te maken met ziekten, uitval van elektriciteit, verduisteringsmaatregelen en voedseltekorten. Ook moesten zij gedwongen meewerken aan de aanleg van Duitse loopgraven op het terrein en kregen ze een bomaanval van Canadese vliegtuigen te verduren. Zestig patiënten overleefden deze periode niet.

Het dagboek is in het archief van Duin en Bosch terug te vinden onder het kopje 'patiëntengegevens’, een kopje waar iemand niet zo snel kijkt die op zoek is naar informatie over de Tweede Wereldoorlog. En zeker niet als men op zoek is naar de geschiedenis van Warnsveld. Het dagboek is digitaal te bekijken via het archievenoverzicht.

Overheidsstukken in de Tweede Wereldoorlog

Andere voorbeelden van oorlogsgerelateerde stukken in overheidsarchieven zijn lijsten met verboden boeken (bijvoorbeeld in het archief van de gemeente Heemstede), ‘stukken betreffende maatregelen tegen de joodse bewoners’ in Beverwijk, stukken over de voedseldistributie in Bloemendaal, of opgelopen oorlogsschade in Zandvoort. Dit zijn maar enkele voorbeelden van de stukken die u in de overheidsarchieven kunt aantreffen over de Tweede Wereldoorlog.